Интеллектіге салынған инвестициялар: Қазақстанда 2022-2025 жылдары ғылыми гранттарды іске асыру қорытындылары

Интеллектіге салынған инвестициялар артып келеді, ал ғалымдардың әзірлемелері экономиканың нақты секторында қолданыс тауып жатыр. ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі соңғы жылдары жүзеге асырылған ауқымды ғылыми-зерттеу жобаларының қорытындыларын шығарды.
Қазақстанда 2023-2029 жылдарға арналған жоғары білім мен ғылымды дамыту тұжырымдамасын іске асырудың белсенді кезеңі жалғасады. Стратегияның басты мақсаты – ғылымды тек теориялық сала ретінде емес, ұлттық міндеттерді шешудің қуатты құралына айналдыру. Бұл бағыттағы негізгі факторлардың бірі – қаржыландыру көлемінің айтарлықтай өсуі. Соңғы бес жылда осы салаға салынған инвестициялар көлемі бес есеге артты.
Идеядан коммерцияға дейін: мемлекеттік саясаттың жаңа бағыты
Ғылым және технологиялар жөніндегі ұлттық кеңестің отырысында Мемлекет басшысы бүгінде елде «Университет – зерттеу – инновация – коммерция» қағидатына негізделген нақты жүйе қалыптасып келе жатқанын атап өтті.
«Зерттеу университеттерінің саны артып келеді, олардың өндіріс орындарымен байланысы нығаюда. Қазіргі уақытта шамамен 300 коммерциялық жоба іске қосылды», – деді Президент. Сонымен қатар ол жас ғалымдарға қолайлы жағдай жасау мемлекеттік саясаттың басым бағыты болып қала беретінін атап өтті.
Гранттық қаржыландыру: мыңдаған идея және жүздеген енгізілім
Ғылым және жоғары білім министрлігі 2022-2024 және 2023-2025 жылдары жүзеге асырылған жобалардың нәтижелерін талдады. Статистика қазақстандық ғылымның барған сайын қолданбалы сипат алып, бәсекеге қабілетті бола түскенін көрсетеді.
Гранттық қаржыландыру конкурстарына барлығы 7 659 өтінім беріліп, олардың ішінде 2 121 жоба (27,7%) Ұлттық ғылыми кеңестердің іріктеуінен өтті.
2022-2024 жылдардағы гранттық жобалардың нәтижелері (10 бағыт):
✅ 5 879 ғылыми жұмыс жарияланды (оның ішінде 2 644-і – беделді шетелдік басылымдарда);
✅ 267 қорғау құжаты алынды;
✅ 406 әзірлеме практикаға енгізілді.
2023-2025 жылдардағы гранттық жобалардың нәтижелері (10 бағыт):
✅ 3 573 ғылыми жұмыс (оның ішінде 1 787-сі – шетелдік басылымдарда);
✅ 211 патент пен авторлық куәлік;
✅ 347 практикалық енгізілім.
Бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру: стратегиялық міндеттерді шешу
Қаржыландырудың бұл түрі экономика мен әлеуметтік саланың нақты мәселелерін шешуге бағытталған. Барлығы 538 өтінімнің ішінен 174 бағдарлама (32,3%) мақұлданды.
2022-2024 жылдардағы бағдарламалардың нәтижелері (9 бағыт):
✅ 1 300 жарияланым (оның ішінде 466-сы – халықаралық журналдарда);
✅ 79 қорғау құжаты;
✅ 67 енгізілім.
2023-2025 жылдардағы бағдарламалардың нәтижелері (11 бағыт):
✅ 1 873 ғылыми жұмыс (оның ішінде 777-сі – шетелдік басылымдарда);
✅ 217 патент;
✅ 67 әзірлеме экономиканың нақты секторына енгізілді.
Болашаққа деген берік негіз
Ғылыми жарияланымдардың жоғары деңгейі мен алынған жүздеген патент қазақстандық әзірлемелердің тек ел ішінде ғана емес, халықаралық деңгейде де сұранысқа ие екенін көрсетеді. Соңғы жылдардағы басты нәтиже – ғылыми зертханалар мен өндіріс орындарының арасындағы тұрақты байланыстың қалыптасуы.
ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі алдағы уақытта да ғылыми инфрақұрылымды дамытуға, жас зерттеушілерді қолдауға және технологияларды коммерцияландыруды ынталандыруға басымдық береді. Бұл ғылымды елдің инновациялық дамуының негізгі қозғаушы күшіне айналдыруға бағытталған.