«Бір үйдің мекенжайын 17 адам пайдаланған»: Саясаттанушы әлеуметтік көмек жүйесіндегі олқылықтарды атады
Сарапшының айтуынша, әлеуметтік көмек жүйесіндегі олқылықтар бюджет қаражатының мақсатсыз жұмсалуына жол ашып отыр.
Түркістан облысында атаулы әлеуметтік көмек алуға өтініш берген 17 адам бір отбасының үй мекенжайын көрсеткен. Ал Отырар ауданында мүгедектігі бар 96 балаға тиесілі әлеуметтік төлем толық көлемде берілмеген. Бұл жағдайларға назар аударған саясаттанушы Сырым Итқұлов әлеуметтік көмекті тағайындау жүйесіндегі олқылықтарды сынға алды, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі.
Оның айтуынша, Жетісай ауданындағы үй шын мәнінде бар және онда әлеуметтік жағдайы төмен отбасы тұрған. Алайда 2022 және 2023 жылдары басқа мекенжайларда тұратын тағы 17 адам көмек рәсімдеу кезінде осы үйдің мекенжайын көрсеткен. Мұны облыстық прокуратура анықтаған.
Саясаттанушы өтініштерді қабылдаған жауапты мамандардың мұндай сәйкессіздікке неге назар аудармағанына күмән келтіреді.
Бұл жерде жалған мәлімет берген адамдардың жауапкершілігі түсінікті. Бірақ төлемдерді тағайындауға жауапты адамдар да бар. Біреудің мекенжайын әлеуметтік көмек рәсімдеуге қалай пайдалануға болады? Ал балаға тиесілі төлемді жүзеге асыру кезінде мәслихат шешімі неге ескерілмейді? Осындай сұрақтар туындайды, – дейді Сырым Итқұлов.
Оның сөзінше, дәл осы облыстың Отырар ауданында да әлеуметтік төлемдерге қатысты заңбұзушылық анықталған. Бұл жолы мүгедектігі бар балаларға тиесілі қаражат толық төленбеген.
Прокуратураның 2 қарашадағы мәліметіне сәйкес, аудандық мәслихат балаларға ай сайынғы әлеуметтік көмек тағайындағанымен, 96 балаға тиесілі төлем толық көлемде берілмеген. Тек прокурорлар араласқаннан кейін ғана балалар өздеріне тиесілі қаражатты алған.
Сырым Итқұлов бұл екі жағдайды жергілікті жерлердегі бақылау мен тәртіптің жүйесіз жүргізілуінің көрінісі деп бағалайды. Оның пікірінше, әлеуметтік көмек жүйесінде заңсыздыққа жол беретін тетіктер әлі де бар. Сондықтан мәселені жекелеген заңбұзушылық ретінде ғана қарастыру жеткіліксіз.
Бұл екі оқиға жергілікті жерлерде тәртіптің қалай таңдамалы түрде орнатылатынын көрсетеді. Әлеуметтік көмекті рәсімдеу жүйесін өз пайдасына пайдалануды жақсы меңгерген адамдар үшін оны айналып өту қиын емес екен. Бір жағынан, жалған мәлімет беретіндер бар. Екінші жағынан, сол мәліметтерді тексеріп, төлем тағайындауға міндетті жауапты органдар жұмыс істейді. Ендеше, бөтен адамның мекенжайы көмек алуға жарап тұрғанда, ал мәслихаттың шешімі балаға тиесілі ақшаны уақытында төлеуге неге жеткіліксіз? – дейді саясаттанушы.
Сарапшы бұл мәселені Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауында көтерген сын-тұжырымдарымен байланыстырады. Оның айтуынша, Президент мемлекеттік басқарудағы қателіктердің жылдар бойы жаңа жеңілдіктер мен әлеуметтік төлемдер арқылы бүркемеленіп келгенін атап өткен.
Жылдар бойы басқару жүйесіндегі қателіктер жаңа жеңілдіктер мен төлемдер енгізу арқылы жабылып келді. Тіпті әлеуметтік жағдайы жақсы отбасылар да бюджеттен көмек алған. Ал сол уақытта мектептер мен ауруханалар жетіспеді. Президенттің бюджет қаражаты есебінен жасалатын “адамдарға деген жалған жанашырлық” туралы айтқан сөзі дәл осы жағдайға қатысты деп ойлаймын, – дейді ол.
Саясаттанушының пікірінше, әлеуметтік төлемдерді тағайындау мен бөлу тәртібінде ұзақ жылдар бойы жүйелі тәртіп болмаған. Сондықтан әлеуметтік саланы косметикалық өзгерістермен шектеуге болмайды. Оны түбегейлі жаңарту қажет.
Ол бұл бағытта бірнеше маңызды міндетті атап өтті. Біріншіден, бюджеттен бөлінетін әр теңгенің жұмсалуын ашық әрі нақты бақылау керек. Екіншіден, әлеуметтік көмек шын мәнінде мұқтаж азаматтарға ғана бағытталуы тиіс. Үшіншіден, жасырын табыстарды анықтап, төлемдердің қайталануына жол бермейтін цифрлық тетіктерді енгізу қажет.
Сонымен қатар жүйелі мәселелерді бір реттік қаржылай төлемдермен уақытша шешу тәжірибесінен бас тартып, бюджет қаражатын ұзақ мерзімді нәтижеге бағыттау маңызды. Яғни мектептер мен ауруханалар салу, жаңа жұмыс орындарын ашу және азаматтардың табысын арттыруға басымдық берілуі керек.
Әлеуметтік мемлекет дегеніміз – адамдарды жәрдемақыға тәуелді ету емес. Керісінше, әр адамның өзін және отбасын қамтамасыз ете алатын жағдай жасау. Ал мемлекеттің көмегі теріс пайдалануға болатын қаржы көзіне емес, азаматты шын мәнінде қолдайтын құралға айналуы керек. Салық төлеушілердің ақшасы бір реттік төлемдер мен күмәнді схемаларға жұмсалып, із-түзсіз жоғалмауы тиіс. Ол ұзақ жылдарға арналған нақты нәтижеге жұмыс істеуі қажет, – деп түйіндеді Сырым Итқұлов.
