Құқық қорғаудың тиімді тетігі

Адам құқығы

Адам құқықтарын қорғау — мемлекеттің басты міндетінің бірі. Қазақстанда азаптауға, зорлық-зомбылыққа, қатыгездікке және адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлайтын әрекеттерге жол берілмейді.

Осындай жағдайлардың алдын алуда Ұлттық превентивтік тетік (ҰПТ) маңызды рөл атқарады. Оның негізгі мақсаты — адамдардың құқықтары сақталуын бақылау және құқықбұзушылықтардың алдын алу. Бүгінде ҰПТ бұл бағытта жүйелі жұмыс жүргізіп келеді.

ҰПТ — жабық мемлекеттік мекемелердегі азаматтардың құқықтарының сақталуын тәуелсіз бақылау жүйесі. Бұл ретте қоғамнан оқшаулау орындары: тергеу изоляторлары, колониялар, сондай-ақ сыртқы бақылаушылардың кіруі қатаң регламенттелген денсаулық сақтау, халықты әлеуметтік қорғау және білім беру ұйымдары туралы сөз болып отыр. Қазақстанда бұл тетіктің қызметі халықаралық «Омбудсмен+» моделі негізінде құрылған. Бұл тұжырымдама тәуелсіз мониторингтік топтар еліміздегі Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің үйлестірушілік рөлімен жұмыс істейтін мемлекет пен азаматтық қоғамның тығыз өзара іс-қимылын білдіреді. Дәл осындай синергия жүйелі проблемаларды уақтылы анықтауға, ұстау жағдайларына объективті баға беруге және орындалуы міндетті ұсынымдарды әзірлеуге мүмкіндік береді.

Қазіргі уақытта бүкіл республика бойынша 2027-2028 жылдарға арналған ҰПТ қатысушыларының жаңа құрамын қалыптастыру жөніндегі ауқымды науқан басталды. Бұл іріктеудің жалпыұлттық маңызы зор, ал Ақтөбе облысы оған барынша белсенді қатысады. Өңірлік топтардың құрамына белсенді өмірлік ұстанымы бар, қоғам ісіне бейжай қарамайтын азаматтар: құқық қорғаушылар, азаматтық қоғам өкілдері, қоғамдық бірлестіктердің мүшелері, сондай-ақ білікті заңгерлер, әлеуметтік қызметкерлер мен дәрігерлер шақырылады.

Заңнама кандидаттардың объективтілігі мен тәуелсіздігіне қатаң талаптар қояды. Мәселен, шетелдіктер, сотталғандығы заңда белгіленген тәртіппен жойылмаған немесе алынбаған адамдар, құқықбұзушылық жасауда күдікті немесе айып тағылып отырған тұлғалар, сондай-ақ сот әрекетке қабілетсіз деп таныған азаматтар ҰПТ қатысушылары бола алмайды. Кез келген мүдделер қақтығысын болдырмау мақсатында мемлекеттік қызметшілер, судьялар, адвокаттар, әскери қызметшілер және құқық қорғау органдарының қызметкерлері үшін бұл мандат қолжетімсіз. Сондай-ақ психиатрда немесе наркологта есепте тұратын, адвокаттық қызметпен айналысу лицензиясынан айырылған, жағымсыз себептермен қызметтен босатылған немесе қасақана қылмыс жасағаны үшін ақталмайтын негіздер бойынша қылмыстық жауапкершіліктен босатылған тұлғалар да іріктеуден өте алмайды.

Барлық өлшемшарттарға сәйкес келетін және азаматтардың құқықтарын қорғауға өзінің кәсіби үлесін қосқысы келетін кандидаттар Адам құқықтары жөніндегі уәкіл жанындағы Үйлестіру кеңесіне белгіленген үлгідегі өтінішті жолдауы қажет. Өтінішке міндетті түрде мыналар қоса беріледі:

1) жеке басын куәландыратын құжаттың көшірмесі;

2) үміткердің өз қолымен жазылған өмірбаяны;

3) білімі туралы дипломның көшірмесі;

4) еңбек қызметін растайтын, жұмыс орнынан кадр қызметі куәландырған құжаттың көшірмесі;

5) жұмыс орнынан анықтама (болған жағдайда);

6) барлық республика бойынша мәліметтерді көрсете отырып, соттылығының жоқтығы туралы оны ұсынғанға дейін кемінде бір ай бұрын берілген анықтама;

7) психоневрологиялық диспансерден берілген сәтте жарамды анықтама;

8) наркологиялық диспансерден берілген сәтте жарамды анықтама;

9) үй, жұмыс және ұялы телефондарын, сондай-ақ дербес электронды мекенжайын көрсете отырып, жеке парақ;

10) электронды форматта 3х4 фотосурет.

Құжаттарды қабылдау басталды. Қабылдау осы жылдың 14 қазанына дейін (осы күнді қоса алғанда)дейінжалғасады.

Құжаттар топтамасын азаматтардың барлық өтініштерін қабылдау мен өңдеудің бірыңғай «Е-өтініш» платформасы арқылы электронды форматта (адресат — «Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталық») жолдауға, сондай-ақ қолма-қол беруге немесе «Қазпошта» АҚ арқылы Астана қаласына (Мәңгілік ел көшесі, 8, «Министрліктер Үйі» ғимараты, 15-кіреберіс, Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталық) жіберуге болады.

Ұлттық превентивтік тетікке қатысу — бұл жоғары азаматтық жауапкершілік және еліміздің жабық мекемелерінде құқық үстемдігі мен адамның қадір-қасиетін қамтамасыз етудің нақты мүмкіндігі.

Барлық сұрақ бойынша, сондай-ақ құжаттарды тапсыру рәсіміне қатысты кеңес алу үшін үміткерлер Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталықтың Ақтөбе облысы бойынша өкілдігіне мына мекенжай бойынша хабарласа алады: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 89-үй, 303-кабинет. Жұмыс телефондары: 54-63-68, 54-66-01.

 Тимур ЖАКЕЕВ,

Ақтөбе облысы бойынша Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің өкілі.