Жаңа Конституция — еңбек адамының құқығы мен мүддесінің кепілі

Еңбек адамының құқықтарын қорғау, оның қауіпсіз жағдайда жұмыс істеуіне мүмкіндік жасау және атқарған еңбегіне сай лайықты жалақымен қамтамасыз ету — әлеуметтік мемлекеттің басты міндеттерінің бірі. Бұл ретте Қазақстанның жаңа Конституциясында еңбек саласындағы құқықтық кепілдіктерге ерекше мән берілуі — маңызды қадам.
Жаңа Ата Заңда еңбекке қатысты нормалардың нақтылануы азаматтардың еңбек құқықтарын қорғаудың конституциялық негізін нығайтады. Әсіресе әр адамның еңбек ету құқығы, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдау мүмкіндігі, қауіпсіз әрі гигиеналық талаптарға сай еңбек жағдайына ие болуы, әділ еңбекақы алуы секілді қағидаттардың маңызы зор.
Бұл өзгерістердің мәні — еңбек адамын тек экономикалық үдерістің қатысушысы ретінде емес, қоғамның басты құндылығы әрі құқығы заңмен қорғалуға тиіс тұлға ретінде тану.
Жаңа Конституцияның 27-бабында әр адамның еңбек етуге, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауға құқығы нақты көрсетілген. Сонымен бірге мемлекет қауіпсіздік пен гигиена талаптарына сай еңбек жағдайына, еңбегі үшін кемсітусіз сыйақы алуға және әлеуметтік қорғалуға кепілдік береді. Жеке және ұжымдық еңбек дауларын заңда белгіленген тәртіппен шешу құқығы да конституциялық деңгейде бекітілген.
Бұл нормалардың барлығы еңбек адамының мүддесін қорғауда маңызды рөл атқарады. Алайда конституциялық кепілдіктердің нақты өмірде орындалуы да басты назарда болуы керек. Ол үшін жұмыс берушілердің жауапкершілігі артып, еңбек заңнамасының сақталуына қоғамдық және кәсіподақтық бақылау күшейтілуі қажет.
Осы тұста кәсіподақтардың қоғамдағы орны ерекше. Кәсіподақ ұйымдарының негізгі міндеті — жұмыскерлердің еңбек, әлеуметтік-экономикалық құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау. Бұл жұмыс еңбек дауы туындаған кезде ғана емес, оның алдын алу, ұжымдық шарттар жасасу, еңбек жағдайларын жақсарту және әлеуметтік әріптестікті дамыту арқылы жүзеге асуға тиіс.
Ақтөбе облыстық аумақтық кәсіподақтар бірлестігі де осы бағытта жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. Біздің ұстанымымыз — еңбек адамының дауысы естілуі, оның құқығы қорғалуы және еңбегі лайықты бағалануы керек.
Бүгінде еңбек қауіпсіздігі мәселесі де өзекті. Әрбір жұмыскер жұмыс орнында өмірі мен денсаулығына қауіп төнбейтініне сенімді болуға тиіс. Өндірістік жарақаттанудың алдын алу, еңбек жағдайларын жақсарту, жұмыс беруші мен жұмыскер арасындағы жауапкершілікті арттыру — ортақ міндет.
Сонымен қатар лайықты еңбекақы, уақтылы төленетін жалақы, әлеуметтік кепілдіктер, демалыс құқығы мен жұмыскерлердің мүддесін қорғау мәселелері де назардан тыс қалмауы қажет. Бұл ретте кәсіподақтар мен жұмыс берушілер арасындағы сындарлы диалогтың маңызы зор.
Еңбек адамының мәртебесі — елдің даму көрсеткіші. Жаңа Конституциядағы еңбек құқықтарына қатысты нормалар — заңдық өзгерістер ғана емес, қоғамның еңбек адамына деген көзқарасын айқындайтын маңызды ұстанымдар.
Біз үшін әрбір еңбек адамының құқығы қорғалуы, жұмыскердің әлеуметтік жағдайы жақсаруы және оның еңбегі қоғамда лайықты бағалануы маңызды. Өйткені елдің экономикалық қуаты да, әлеуметтік тұрақтылығы да адал еңбекке негізделеді.
Еңбек адамына құрмет құр сөзбен емес, нақты іспен, әділ еңбекақымен, қауіпсіз жұмыс орнымен және әлеуметтік кепілдіктермен көрінуі тиіс.
Жаңа Конституцияда бекітілген еңбек құқықтарын өмірде жүзеге асыру — мемлекет, жұмыс берушілер және кәсіподақтар арасындағы ортақ жауапкершілік. Осы бағыттағы бірлескен жұмыс еңбек адамының мүддесін қорғауға және әділетті еңбек қатынастарын қалыптастыруға негіз болады.
Алтынбек Әмірғалиев,
облыстық аумақтық кәсіподақтар бірлестігінің төрағасы

